Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (ADHD) okul çağı çocukların %5-7'sini etkileyen nörogelişimsel bozukluktur. DSM-5 (APA 2013) kriterleri: 12 yaş öncesi başlayan dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite-impülsivite semptomlarının ≥6 ay sürmesi, 2+ ortamda işlev bozukluğu yaratması.
Patofizyoloji
Prefrontal korteks-bazal gangliyon-serebellum devrelerinde dopaminerjik ve noradrenerjik aktivite azalmıştır. Yürütme işlevleri (working memory, inhibisyon, kognitif esneklik) zayıftır. Genetik yatkınlık (kalıtsallık %75) + çevresel faktörler (perinatal komplikasyonlar, kurşun maruziyeti) etiyolojiyi oluşturur.
Tedavi Yaklaşımı
Multimodal: davranışsal terapi (ebeveyn eğitimi, okul müdahalesi), farmakoterapi (metilfenidat, atomoksetin, lisdeksamfetamin), egzersiz, uyku optimizasyonu, beslenme (omega-3, demir-D vit eksikliği taraması). NICE NG87 5+ yaş için davranışsal müdahaleyi öncelendirir.
Egzersizin Etkisi
Pontifex 2013 (J Pediatr) 20 dk orta yoğunluk egzersizin ADHD'li çocuklarda dikkat ve okuma performansını artırdığını göstermiştir. Mekanizma: dopamin-noradrenalin akut artışı, BDNF, prefrontal kan akımı, motor planlama egzersizi ile yürütme işlev gelişimi.
Pilates Müdahalesi
ADHD'li çocukta pilates: basit-tekrarlı egzersiz akışları (Sequence learning), nefes farkındalığı (mindfulness anchor), denge görevleri (Bosu, swiss ball - prefrontal aktivasyon), dual-task (sayma + hareket - working memory), çevresel kontrol (sessiz salon, az uyaran). Seans 30-40 dk, kısa eğer dikkat dağınıksa.
Aile-Okul İşbirliği
Pilates kazanımları (öz düzenleme, motor kontrol) okul ortamına aktarılarak akademik performansı destekler. Öğretmen-ebeveyn-egzersiz uzmanı ekibi farmakolojik ve davranışsal müdahalelerle birlikte planlama yapmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Pilates ilaca alternatif mi?
Hayır, tamamlayıcıdır; orta-şiddetli ADHD'de farmakoterapi önerilir.
Hangi yaşta?
6-7 yaş üzerinde modifiye program, 10+ yaşta standart pilates.
Grup mu bireysel mi?
Bireysel veya küçük grup (3-4 kişi) daha etkili; büyük grupta dikkat dağınıklığı artar.