Adrenal yetmezlik, adrenal korteksin yetersiz hormon (kortizol ± aldosteron ± DHEA) üretmesiyle karakterize hayatı tehdit eden endokrin hastalıktır. Primer (Addison hastalığı): adrenal bez hasarı (otoimmün %80-90, TBC, adrenalektomi, adrenoleukodistrofi); tüm zonları etkilediği için kortizol+aldosteron+DHEA eksik. Sekonder: ACTH eksikliği (hipofiz tümör, uzun süreli steroid supresyonu sonrası); aldosteron normal, kortizol eksik.
Tanı ve Takip Parametreleri
Sabah 08:00 kortizol <3 μg/dL tanısal, 3-15 arası düşük doz ACTH uyarı testi gerekir (30 dk kortizol <18 μg/dL yetmezlik). Primer yetmezlikte ACTH yüksek (>100 pg/mL), sekonderde düşük-normal. Elektrolit: hiperpotasemi, hiponatremi (primer), hipoglisemi. Otoimmün Addison'da 21-hidroksilaz antikoru pozitif.
Replasman Rejimi ve Egzersiz
Standart: hidrokortizon 15-25 mg/gün, 2-3 bölünmüş doz (uyanınca 10 mg, öğle 5 mg, ikindi 5 mg). Primer yetmezlikte ek fludrokortizon 0.05-0.2 mg/gün. Egzersiz günleri özel kural gerekmez hafif-orta Pilates için. Ancak yoğun/uzun (>60 dk yoğun) seanslarda ek 5-10 mg hidrokortizon önerilebilir (Arlt, Lancet 2003 Addison guideline). Vücut ek stres dozu ayarını hastanın endokrinoloğu ile birlikte yapılmalıdır.
Addison Krizi Önleme
Ateş, kusma, ishal, büyük stres veya cerrahi öncesinde stres dozu kuralı: minör stres 2-3 kat artırma (20-30 mg HC/gün), majör stres/cerrahi 100 mg IV HC + infüzyon. Kriz semptomları: hipotansiyon, bulantı, karın ağrısı, hipoglisemi, konfüzyon. Hasta acil IM enjeksiyon kitini (100 mg HC süksinat) yanında taşımalı ve medikal alarm bileklik kullanmalıdır.
Pilates Programı
Stabil replasmanda olan hastada Pilates güvenli ve yararlıdır. Footwork, Single Leg Stretch, Bridge, Swan Prep, Cat-Cow düşük yoğunluklu başlangıç repertuarıdır. Tuzlu sıvı (elektrolit içeceği) egzersiz sırasında sağlanır, aşırı terleme durumunda fludrokortizon dozu geçici artırılabilir. Sıcak havada (Türkiye yaz aylarında) iç mekân stüdyoda klimalı ortam tercih edilir. İzole agresif kor egzersizleri (yoğun Teaser, uzun Plank serileri) kan basıncı değişkenliği yaratabilir; yoğunluk kademeli artırılır.
Sık Sorulan Sorular
Egzersiz günleri hidrokortizon nasıl ayarlanır?
Rutin 30-60 dk Pilates için değişiklik gerekmez. >60 dk yoğun seans öncesi 5 mg ek HC alınabilir; mutlaka endokrinolog onayı ile.
Addison'da uzun süreli egzersiz güvenli mi?
Stabil replasmanda evet. Ancak maraton düzeyi dayanıklılık Pilates seansları önerilmez.
Tuzlu snack gerekli mi?
Primer yetmezlikte terleme arttıkça tuz ihtiyacı yükselir. Egzersiz sırası ve sonrasında sodyum içeren içecek önerilir.