Ankilozan Spondilit ve Pilates: ASAS Kılavuzu ve BASDAI Takibi
Ankilozan spondilit Türkiye'de %0.49 prevalansla görülür (TRASD). HLA-B27 pozitif genç erkeklerde sakroiliak eklem ve aksiyel tutulum tipiktir. Geç dönemde bamboo spine gelişir. ASAS-EULAR 2022 düzenli egzersizi biyolojik tedavi kadar önemli sayar.
Egzersiz Hedefleri
Spinal mobilite, toraks ekspansiyonu, postür korunması, kardiyovasküler dayanıklılık. Schober testi >5 cm, göğüs ekspansiyonu >5 cm korunmalı. Oksiput-duvar mesafesi artmamalı.
Bilimsel Kanıt
Rosu meta-analizi (Joint Bone Spine 2014) AS'de ev + grup egzersizinin BASDAI'yi 1.8 puan, BASFI'yi 2.1 puan azalttığını gösterdi. Altan ve ark. (Rheumatol Int 2012) Türk AS hastalarında 12 haftalık pilatesin BASFI'yi %31 iyileştirdiğini raporladı. Sveaas meta-analizi (BJSM 2017) yüksek şiddetli egzersizin hastalık aktivitesini kötüleştirmediğini doğruladı.
Pilates Repertuvarı
Ekstansiyon temelli program: swan dive hazırlık, swimming, prone leg lifts. Torasik rotasyon (saw, spine twist) kritik. Diyafram eğitimi (lateral solunum) göğüs ekspansiyonunu korur. Ev programı: sabah 10 dk spinal mobilite, akşam 20 dk güçlendirme.
Kırılganlık ve Kırık Riski
AS'de vertebra kırık riski 4 kat artmıştır; özellikle servikal bölge. Trafik kazası, düşme hikayesinde BT zorunludur. Füzyon bölgelerinde zorla hareket yasaktır. Anti-TNF tedavi (etanersept, adalimumab) egzersize yanıtı artırır.
Sık Sorulan Sorular
Pool therapy yerine pilates?
Kombine önerilir. Hidroterapi spazmı çözer, pilates kuvvet ve postür kazandırır. ASAS 2022 kombineyi tavsiye eder.
Üveit atağı sırasında egzersiz?
Aktif üveitte göz içi basıncı artıran pozisyonlar (inversion, derin forward fold) kontrendikedir. Atak geçince normal program.
Kifoz oturmuşsa geri dönüş var mı?
Yapısal kifoz (>40° Cobb) cerrahi dışında geri dönmez, ancak ilerlemesi durdurulur. Ekstansiyon programı kritik.