Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), en az 6 ay süren kontrol edilemeyen endişe ile karakterize bozukluktur. DSM-5 (APA 2013) kriterleri: aşırı endişe + 6 maddeden ≥3'ü (huzursuzluk, kolay yorulma, konsantrasyon güçlüğü, irritabilite, kas gerginliği, uyku bozukluğu). Toplum prevalansı %3-5.
GAD-7 Ölçeği
Spitzer 2006 (Arch Intern Med) tarafından geliştirilen 7 maddelik kısa tarama: 0-21 puan; 5-9 hafif, 10-14 orta, 15-21 şiddetli. Klinik kesim ≥10 anksiyete bozukluğu için duyarlı (sensitivite %89). Türkçe geçerlilik Konkan 2013 tarafından yapılmıştır.
Patofizyoloji
Amigdala hiperaktivitesi, prefrontal-amigdala bağlantı zayıflığı, GABAerjik tonun azalması, otonom dengesizlik (sempatik dominans), düşük HRV. Genetik yatkınlık + erken yaşam stresörleri yatkınlığı oluşturur.
Tedavi Yaklaşımı
Birinci basamak: Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve SSRI/SNRI (essitalopram, sertralin, venlafaksin). Benzodiazepinler kısa süreli kullanılır (bağımlılık riski). Egzersiz adjuvan tedavidir.
Pilates Müdahalesi
Anksiyetede pilates: diyafragmatik solunum (vagal ton ↑, HRV ↑), mindful hareket (şu anda kalma), progresif kas gevşetme (Jacobson), orta yoğunluk akış (BDNF, endorfin), grup formatı (sosyal destek). Stonerock 2015 (Ann Behav Med) meta-analizi egzersizin anksiyetede orta etki büyüklüğü (Hedges g 0.34) sağladığını göstermiştir.
HRV ve Vagal Ton
Pilates nefes egzersizleri parasempatik aktivasyonu artırarak kalp hızı değişkenliği (HRV) yükseltir; bu otonom esnekliğin biyobelirteğidir ve anksiyete şiddetiyle ters korelelidir. Tang 2009 (PNAS) mindful nefesin HRV ve prefrontal aktiviteyi artırdığını göstermiştir.
Sık Sorulan Sorular
Pilates anksiyete ilacının yerini alır mı?
Hafif anksiyetede monoterapi olarak, orta-şiddetlide adjuvan tedavi olarak etkilidir.
Hangi sıklıkta?
Haftada 3 gün, 45-60 dk; en az 8-12 hafta için fayda gözlemlenir.
Akut anksiyete krizinde?
Yatış pozisyonunda 4-7-8 nefes tekniği uygulanır; aşırı egzersiz panik atağı tetikleyebilir.