Total diz artroplastisi (TKA) ve total kalça artroplastisi (THA) ileri evre osteoartritte standart tedavidir. Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) protokolleri perioperatif analjezi, erken mobilizasyon ve multidisipliner yaklaşımla yatış süresini ve komplikasyonları azaltır.
PROMs Değerlendirmesi
Patient-Reported Outcome Measures: TKA için Oxford Knee Score (OKS) ve KOOS (12+); THA için HOOS ve HHS. EQ-5D yaşam kalitesi için tamamlayıcıdır. Bourne 2010 (Clin Orthop) TKA hastalarının %20'sinin postoperatif memnuniyetsiz olduğunu rapor etmiştir; rehabilitasyon kalitesi belirleyicidir.
Erken Postoperatif Faz (0-6 hafta)
Hedefler: ödem-ağrı kontrolü, ROM artışı (TKA: 0-90° hafta 2, 0-110° hafta 6), quad aktivasyonu, yürüyüş bağımsızlığı. Pilates rolü: nefes egzersizi (atelektazi önleme), çekirdek aktivasyon (transvers abdominis), opere olmayan ekstremite kuvveti, ankle pump (DVT profilaksi).
Orta Faz (6-12 hafta)
Pilates protokolü: sandalye temelli mini squat, köprü (TKA için diz fleksiyonu kontrollü), klamş (THA dislokasyon önlemleriyle), swiss ball ile pelvik kontrol. THA'da hip precautions: posterior yaklaşımda 90° fleksiyon, addüksiyon ve internal rotasyon kombinasyonu kaçınılır (3 ay).
Geç Faz (3 ay+)
Tam pilates programı: reformer, denge entegrasyonu, fonksiyonel transfer (oturup kalkma, merdiven). Levine 2009 (Phys Ther) kalça-diz artroplastisi sonrası uzun dönem egzersiz protokollerinin propriosepsiyon ve düşme önlemede yarar sağladığını göstermiştir.
Sık Sorulan Sorular
Pilates ne zaman başlanır?
Cerrahi sonrası 2. haftada modifiye program, 6. haftada genişletilmiş, 3. ayda tam.
THA'da hangi pozisyondan kaçınılır?
Posterior yaklaşımda derin fleksiyon + addüksiyon + iç rotasyon kombinasyonu.
Reformer kullanılabilir mi?
Evet, 6-8 hafta sonrası kontrollü direnç ile.