Bipolar bozukluk, depresif ve manik/hipomanik atakların döngüsü ile karakterize duygudurum bozukluğudur. DSM-5 sınıflaması: Bipolar I (en az 1 manik atak), Bipolar II (hipomanik + major depresif), siklotimi (subklinik). Yaşam boyu prevalans %2-3.
YMRS ve MADRS
Young 1978 (Br J Psychiatry) Young Mania Rating Scale 11 madde, 0-60 puan; >20 manik atak. Depresif atak için MADRS (Montgomery-Asberg Depression Rating Scale) 10 madde, 0-60 puan; >20 depresif atak. Klinisyen değerlendirmesi standarttır.
Patofizyoloji
Sirkadiyen ritim bozukluğu, monoaminerjik dengesizlik (mani: dopamin↑/serotonin↓; depresyon: tersi), nöroinflamasyon, mitokondriyal disfonksiyon, glutamat-GABA dengesizliği. Genetik kalıtım %60-85.
Tedavi Yaklaşımı
Birinci basamak: duygudurum dengeleyiciler (lityum, valproat, lamotrijin, karbamazepin), atipik antipsikotikler (kuetiapin, olanzapin, aripiprazol), psikososyal müdahaleler (psikoeğitim, BDT, IPSRT). Antidepresan monoterapisi mani tetikleyebilir.
Pilates Müdahalesi
Bipolarda pilates: stabilizasyon döneminde başlanır (akut atakta değil), düzenli rutin (sirkadiyen düzenleme), orta yoğunluk (manide aşırı stimülasyondan kaçınma), uyku öncesi seans yok (insomnia tetikleyebilir), sabah-öğle saatleri tercih edilir. Wright 2009 (Bipolar Disord) egzersizin bipolar depresyonda fayda sağladığını göstermiştir.
Manik Atakta Egzersiz
Manik dönemde aşırı egzersiz uyku yoksunluğu ile birlikte semptomları kötüleştirebilir; bu dönemde ev içi sakin aktiviteler, yatış pozisyonunda nefes egzersizleri tercih edilir. Stabilizasyon ve depresif dönemde standart pilates uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Bipolarda pilates güvenli mi?
Stabilizasyon döneminde evet; akut atak döneminde psikiyatri kontrolünde değerlendirilmeli.
Hangi yoğunluk?
Orta (RPE 12-14); yüksek yoğunluk uyku ve duygudurumu olumsuz etkileyebilir.
İlaç + egzersiz?
Lityum dehidratasyon ve toksisite riski nedeniyle aşırı terlemeden kaçınılmalı; sıvı alımı önemli.