Koroner arter bypass greft cerrahisi (CABG), çok damar koroner hastalığında altın standart tedavidir. Medyan sternotomi sonrası sternum iyileşmesi 6-8 hafta sürer; bu dönemde sternal kısıtlamalar (sternal precautions) zorunludur. Pilates, sternal iyileşme sonrası torakal mobilite, omuz ROM ve kor stabilizasyonu kazandırmada güvenli ve etkili modalitedir.
Sternal Precautions (0-8 Hafta)
Tek taraflı 4 kg üstü yük kaldırma yasağı, iki taraflı 9 kg limit. Omuz ROM 90° üzerinde bilateral elevasyon kısıtlanır. Derin öksürme sırasında göğüs desteği (yastık bastırma) önerilir. Araç kullanma 4-6 hafta yasak. Pilates bu dönemde yalnızca supine diyafram nefesi ve alt ekstremite mobilizasyonuna sınırlıdır.
Faz 1 (Hastane İçi, 1-7 Gün)
Postoperatif 1. gün yatak kenarında oturma, 2. gün ayağa kalkma, 3-5. gün koridor yürüyüşü (50-200m). Pilates: yatakta diyafram nefesi, ayak bileği pompa, bridge hazırlığı (yüksekliksiz). İnsentif spirometre günde 10×10 tekrar.
Faz 2 (Ayakta Rehabilitasyon, 2-12 Hafta)
Hafta 2-4: Düşük şiddetli yürüyüş (evde 20-30 dk), supine nötral pelvis, ayak çalışmaları. Hafta 4-6: Sternal kısıtlamalar devam; yarı oturur pilates, supine alt ekstremite serisi. Hafta 6-8: Sternal iyileşme kontrolü sonrası üst ekstremite eklenir (teraband retraksiyon, wall angels). Hafta 8-12: Reformer footwork, bridge, quadruped.
Pulmoner Rehabilitasyon
Cerrahi sonrası atelektazi ve plevral effüzyon sık görülür. Lateral torasik solunum, segmental ventilasyon, aktif siklik solunum tekniği (ACBT) pilates seansına entegre edilir. 6MWT 4. haftada >200m, 12. haftada >400m hedefi konulur.
Damar Gretfti ve Ekstremite Bakımı
Safenöz ven grefti alınan bacakta ödem ve sürekli ağrı olabilir. Alt ekstremite mobilizasyonu, kompresyon çorabı (20-30 mmHg) ve elevasyon önerilir. Pilates "feet in straps" serisi venöz dönüşü destekler. LIMA (sol internal mammary artery) kullanımı sonrası sol hemi-toraks rehabilitasyonu özel dikkat gerektirir.
Depresyon ve Kardiyak Cerrahi Sonrası
CABG sonrası %20-40 hastada major depresyon görülür ve mortaliteyi 2-3 kat artırır. Pilates'in beden-zihin prensibi, PHQ-9 skorunu 12 haftada ortalama 4.2 puan azaltır. Grup KR programları psikososyal destek sağlar.
Minimal İnvaziv CABG (MIDCAB)
Sol minitorakotomi yaklaşımında sternum kesilmez; sternal precautions uygulanmaz. Hızlı mobilizasyon ve pilatese erken dönüş mümkündür (2-3 hafta). OPCAB (off-pump CABG) iyileşme de benzer şekilde hızlı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Sternumum kaynadı mı nasıl anlarım?
6-8 haftada kardiyak cerrah sternal stabilite değerlendirmesi yapar; ağrısız öksürük, sternal klik yokluğu iyileşmenin göstergesidir.
8. haftadan önce kolumu kaldırabilir miyim?
Günlük aktiviteler için 90° altı ve yumuşak hareketler güvenlidir; yüklü hareket ve iki taraflı abduksiyon yasaktır.
Antikoagülan kullanıyorum, pilates yaparken düşme riski?
Denetimli ortamda reformer ve mat pilates güvenlidir; standing work 8. haftadan sonra eklenir.
Kardiyak telemetre gerekli mi?
Yüksek risk hastalarında ilk 4-6 hafta telemetre ile denetim; düşük risk grubunda ilk 2 seans sonrası gerekmeyebilir.