Cushing sendromu, kronik kortizol fazlalığının yarattığı klinik tablodur. Endojen nedenler: Cushing hastalığı (hipofiz ACTH adenomu, %70), adrenal adenom/karsinom (%15), ektopik ACTH sendromu (küçük hücreli akciğer karsinomu, bronşiyal karsinoid) (%15). Ekzojen (iatrojenik) Cushing ise uzun süreli glukokortikoid kullanımıyla ilişkilidir ve çok daha yaygındır (astım, romatoid artrit, SLE, transplant hastalarında).
Klinik Tablo
Santral obezite, ay yüz, ense-sırt yağ birikimi (buffalo hump), mor strialar, ince deri, ekimoz, proksimal miyopati, osteoporoz (vertebra fraktürü), hipertansiyon (%80), glukoz intoleransı (%20-50 DM), immünsupresyon, mood değişiklikleri (depresyon, psikoz). Tanı: 24 saatlik idrar serbest kortizol x2, gece yarısı tükürük kortizol, 1 mg dekzametazon supresyon testi.
Proksimal Miyopati ve Pilates
Glukokortikoid miyopatisi tip II (fast-twitch) kas lifi atrofisine yol açar; kuadriseps ve omuz kuşağı dominant etkilenir. Oturup kalkamama, merdiven çıkmada zorluk tipiktir. Pilates'te Reformer Footwork (düşük yay), Bridging, Wall Roll Down, Cat-Cow gibi kapalı-zincir, düşük etkili egzersizler önerilir. Manini (Osteoporos Int 2019) 20 haftalık progresif direnç + Pilates programı sonrası uyluk kesit alanında %5.7 artış, 30-saniye sit-to-stand testinde 3.2 tekrar iyileşme gösterdi.
Osteoporoz ve Fraktür Güvenliği
Kortikosteroid-ilişkili osteoporozda vertebra fraktür riski ilk 3-6 ayda en yüksektir. Fleksiyon egzersizleri (Roll Up, Spine Stretch Forward, Rolling Like a Ball) kontrendikedir (Sinaki, Mayo Clin Proc 1984). Yerine nötr omurga-ekstansiyon (Swan Prep, Dart, Breast Stroke Prep) uygulanır. Baş aşağı pozisyonlar (Jackknife, Short Spine) hipertansiyon ve intraoküler basınç riski nedeniyle kaçınılır.
Tedavi Sonrası Rehabilitasyon
Transsfenoidal cerrahi, adrenalektomi veya pasireotid/ketokonazol sonrası kortizol normalize olsa da miyopati ve osteoporoz 12-24 ayda düzelir. Kademeli Pilates programı (başlangıçta haftada 2 x 30 dk, 8 haftada 3 x 60 dk'ya çıkma) önerilir. Geçici adrenal yetmezlik için egzersiz öncesi hidrokortizon dozu endokrinolog ile ayarlanır.
Sık Sorulan Sorular
Ekzojen steroid kullanırken Pilates güvenli mi?
Evet, ancak doz ve süre önemli. Prednizolon ≥7.5 mg/gün x ≥3 ay kullanımda osteoporoz profilaksisi (kalsiyum, D vit, bifosfonat) + fleksiyondan kaçınma kuralı uygulanır.
Cushing'de kilo kaybı için Pilates yeterli mi?
Tedavi edilmemiş aktif Cushing'de kortizol fazlalığı nedeniyle tek başına yetersizdir. Primer tedavi (cerrahi/medikal) + Pilates + beslenme birlikte uygulanır.
Ruh hali bozuklukları egzersize engel mi?
Aksine, egzersiz depresyon ve anksiyeteyi azaltır. Psikoz varlığında klinisyen onayı ile başlanır.