Demans, kazanılmış kognitif yıkım; en sık nedeni Alzheimer hastalığı (AH). Tanıda MMSE (24/30 eşik) ve daha duyarlı MoCA (26/30 eşik) kullanılır. NIA-AA 2018 kriterleri amiloid (A), tau (T), nörodejenerasyon (N) biyobelirteç çerçevesini önerir.
FINGER Çalışması
Ngandu 2015 (Lancet) FINGER çok bileşenli müdahalesi (egzersiz + beslenme + kognitif eğitim + vasküler risk yönetimi) 2 yılda kognitif gerilemeyi %25 azaltmıştır. Bu Dünya Sağlık Örgütü demans önleme rehberinin temel kanıtıdır.
Patofizyoloji
Beta-amiloid plak ve hiperfosforile tau nöronal sinaps kaybına ve hipokampal atrofiye yol açar. Egzersiz BDNF artışı, serebral kan akımı iyileşmesi ve nöroinflamasyon azalması ile koruyucudur.
Pilates Müdahalesi
Demanslı hastada pilates: basit-tekrarlı hareket (verbal cueing eşliğinde), dual-task (sayı sayarken denge), müzik eşliğinde ritim, çok kısa seanslar (20-30 dk) önerilir. Hernandez 2010 (Geriatr Nurs) pilates ile yaşlı kadınlarda denge skorunda iyileşme bildirmiştir. Liu-Ambrose 2010 direnç egzersizinin selektif dikkat ve çatışma çözmede kazanım sağladığını göstermiştir.
BPSD Yönetimi
Davranışsal ve psikolojik semptomlar (ajitasyon, apati, uyku bozukluğu) düşük yoğunluklu egzersiz ve yapılandırılmış aktivite ile azaltılabilir; ilk basamak farmakolojik olmayan müdahaledir (NICE NG97 önerisi).
Sık Sorulan Sorular
Demanslı hasta pilates yapabilir mi?
Erken-orta evrede evet; ileri evrede sandalye temelli pasif-aktif modifikasyonla.
Egzersiz Alzheimer'ı önler mi?
Tek başına önlemese de FINGER çalışması kombine müdahalenin gerilemeyi yavaşlattığını gösterir.
Hangi araç güvenli?
Düşme riski nedeniyle yer minderi ve sandalye temelli egzersizler tercih edilir.