Hematolojik kanserler (akut/kronik lösemiler, Hodgkin/non-Hodgkin lenfomalar, multipl myeloma) sistemik hastalıklardır ve tedavileri (kemoterapi, radyoterapi, hematopoetik kök hücre transplantasyonu - HSCT) yoğun rehabilitasyon gerektirir.
HSCT Dönemleri
HSCT sonrası üç dönem vardır: Pre-engraftment (gün 0-30, sitopeni, enfeksiyon riski), Erken post-engraftment (30-100. gün, akut GVHD riski), Geç (>100 gün, kronik GVHD, nükse dikkat). Her dönemde egzersiz toleransı ve güvenlik kriterleri değişir.
Graft Versus Host Hastalığı (GVHD)
Akut GVHD deri, GI, karaciğer tutulumu; kronik GVHD skleroderma-benzeri cilt, kas-eklem kontraktürleri, sikka sendromu yapar. Kronik GVHD'de fizyoterapi + aktif egzersiz kontraktürü önlemede kritiktir.
Trombositopeni ve Nötropeni
Egzersiz güvenlik eşikleri: Hb >8 g/dL, trombosit >20.000/µL (düşme olmayan düşük etkili aktivite), trombosit >50.000/µL standart egzersiz, ateşsiz, kontrolsüz aritmi yok. Nötropenide grup egzersize kısıtlama.
Pilates Müdahalesi
HSCT döneminde pilates: yatak-oda pilates (pre-engraftment), bireysel seans (nötropeni), düşük-orta yoğunluk, kontraktür önleme (kronik GVHD), core-denge (sarkopeni, düşme riski). Wiskemann 2011 (Blood) HSCT sonrası egzersizin fatigue ve yaşam kalitesini iyileştirdiğini göstermiştir.
Kemik Sağlığı
Uzun süreli glukokortikoid, kemoterapi ve immobilizasyon HSCT alıcılarında osteoporoz riskini artırır. Yük taşıyan pilates egzersizleri DXA izlemi ile birlikte kemik koruma stratejisinin parçasıdır.
Sık Sorulan Sorular
HSCT sonrası ne zaman başlanır?
Hastane içi dönemden itibaren hematolog + fizyoterapist koordinasyonu ile.
Grup dersine ne zaman?
Nötrofil >1000/µL ve hekim onayı ile (genellikle engraftment sonrası).
Ekipman hijyeni?
Kişisel mat, temas eşyalarının dezenfeksiyonu özellikle önemli.