Kemoterapi ilişkili periferik nöropati (KIPN), platinler (oksaliplatin, sisplatin), taksanlar (paklitaksel, dosetaksel), vinka alkaloidleri (vinkristin), bortezomib ve talidomid gibi ilaçlarla gelişen yan etkidir. Hastaların %30-40'ını etkiler ve tedavi doz azaltımına veya kesimine neden olabilir.
Klinik Prezentasyon
Eldiven-çorap tarzında bilateral simetrik: uyuşma, karıncalanma, yanma, hipersensitivite, denge bozukluğu, ince motor beceri kaybı (düğme, kalem tutma). Oksaliplatin akut soğuk-tetikli nöropati yapar. Platinler cumulative doz ile artar.
Değerlendirme
NCI-CTCAE Grade: 1 asemptomatik/hafif, 2 ADL'yi etkilemeyen orta, 3 ADL'yi etkileyen şiddetli, 4 yaşam tehdidi. EORTC CIPN20 20 maddelik yaşam kalitesi odaklı ölçek. Elektrofizyoloji aksonal sensöri polinöropati gösterir.
Farmakolojik Tedavi
Önleyici etkili kanıtlı ilaç az. ASCO 2020 rehberi duloksetin CIPN ağrısı için önerir (1A kanıt). Gabapentin, trisiklikler ve topikal menton kullanılır. Venlafaksin oksaliplatinde akut semptomları azaltır.
Pilates Müdahalesi
KIPN'de pilates: denge eğitimi (Bosu, swiss ball, gözler kapalı progresyon), propriosepsiyon egzersizi (tek bacak duruş, uneven surface), ince motor beceri (teraband grip, small ball manipulation), düşme önleme (güçlü core, kalça abdüktör), duyu reeducation. Streckmann 2014 (Ann Oncol) sensorimotor egzersizin KIPN semptomlarını azalttığını göstermiştir.
Güvenlik Önlemleri
Duyu kaybı olan hastalar termal yaralanma (sıcak-soğuk ekipman), basınç yarası, ayak yaralanması riskinde. Ayakkabı uygunluğu, yumuşak mat, yavaş transferler önerilir. Kardiyotoksisite yapan kemoterapötikler (antrasiklin) sonrası kardiyovasküler kontrol.
Sık Sorulan Sorular
KIPN geri döner mi?
Kısmi iyileşme aylardan yıllara değişir; bir kısım hastada kalıcı.
Egzersiz ağrıyı artırır mı?
Uygun programda azaltır; yanma/hipersensitivite dönemlerinde modifikasyon.
Denge egzersizinde risk?
Düşme riski nedeniyle gözetim + destek tutamaç önerilir.