Multipl skleroz (MS), santral sinir sisteminin demiyelinizan hastalığıdır ve yorgunluk, spastisite, denge bozukluğu ile karakterizedir. Kalb ve ark. (Multiple Sclerosis Journal, 2020) MS'li bireyler için uyarlanmış egzersizin güvenli ve etkili olduğunu raporlar. Pilates, düşük etkili yapısıyla MS popülasyonu için elverişli bir seçenektir.
EDSS'ye Göre Modifikasyon
Expanded Disability Status Scale (EDSS 0-10) hastalık şiddetini derecelendirir. EDSS 0-3.5 hafif, 4-5.5 orta, 6+ yardımla yürüme. Learmonth ve ark. (Disability Rehabilitation, 2013) EDSS<6 için mat + reformer, EDSS 6+ için sandalye/yatak Pilates önerir.
Yorgunluk Yönetimi
MS-fatigue hastaların %80'ini etkiler. Uhthoff fenomeni (ısıya duyarlılık) nedeniyle egzersiz serin ortamda yapılmalıdır. Heine ve ark. (Cochrane, 2015) orta şiddette egzersizin fatigue'u azalttığını gösterir. Seans 30-45 dk, RPE 11-13 (Borg 6-20).
Spastisite ve Germe
Spastisite özellikle plantar fleksör ve kalça addüktörlerinde belirgindir. Yavaş, sürekli germeler (30-60 sn) Golgi tendon organ (GTO) inhibisyonu ile spastisiteyi azaltır. Reformer foot work düşük yay gerginliği ile nazik dorsifleksiyon için idealdir.
Denge ve Düşme Önleme
Cameron ve Nilsagard (Handbook Clin Neurol, 2018) MS'te düşme riskinin 2-3 kat arttığını raporlar. Çift görev (kognitif-motor) egzersizler, Berg Balance Scale ve Timed Up and Go ile izlem. Pilates'in statik-dinamik denge kombinasyonu uygundur.
Nefes ve Solunum
MS'te solunum kasları zayıflayabilir. Diyafragma nefes + MIP/MEP egzersizleri Fry ve Chiara (Arch Phys Med Rehab, 2010) ile önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Atak döneminde Pilates yapılır mı?
Akut atakta dinlenme önerilir; remisyon döneminde düşük yoğunlukla başlanır.
Haftada kaç seans?
2-3 seans, toplam 150 dk orta şiddet (WHO MS önerisi).
Isı ile fatigue artarsa?
Serinletici yelek, soğuk ortam, sabah seansı tercih edilir.