Sarkopeni, yaşa bağlı kas kütlesi ve kas fonksiyonu kaybıdır. 50 yaş üstünden itibaren başlar ve 65 yaş sonrasında prevalansı %5-13, 80 yaş sonrası %11-50'ye ulaşır. Pilates + yeterli protein + direnç antrenmanı kombinasyonu en etkili müdahaledir.
EWGSOP2 2019 Kriterleri
Cruz-Jentoft Age Ageing 2019 yenilenmiş European Working Group on Sarcopenia kriterleri: (1) düşük kas kuvveti (handgrip erkekte <27 kg, kadında <16 kg veya 5TSTS >15 sn), (2) düşük kas kütlesi (DEXA, BIA), (3) düşük fiziksel performans (gait speed <0.8 m/sn).
SARC-F Tarama
5 maddelik hızlı tarama: Strength (5 kg kaldırma), Assistance (yürüme), Rise (sandalyeden kalkma), Climb (merdiven), Falls (düşme). 4+ puan sarkopeni şüphesi.
Kas Kuvveti Değerlendirme
Handgrip dinamometri (Jamar standardı), 5-Time Sit-to-Stand (5TSTS). Gait speed 4 metre yürüme testi ile hesaplanır.
Pilates ve Direnç
Pilates reformer (10-15 lb yay direnci), chair (step press), tower ve magic circle farklı dirençler sunar. Haftada 2-3 x 45 dk program 12 haftada kas kütlesi ve fonksiyonda anlamlı gelişim sağlar (Bueno de Souza Clin Interv Aging 2018).
Protein Alımı
Sarkopeni riskinde 1.0-1.2 g/kg protein, sarkopeni tedavisinde 1.2-1.5 g/kg önerilir (PROT-AGE 2013 konsensüsü). Leucine eşiği 3 g yaşlılarda önemlidir.
Kombinasyon Terapisi
Pilates + yeterli protein + D vitamini (25-OH-D >30 ng/mL) + 7-8 saat uyku sarkopeni üzerinde sinerjik etki sağlar. İzole tek müdahale yeterli değildir.
Akut Hastalık Döneminde
Hastaneye yatış 1 günde 1 kg kas kaybına eşdeğer olabilir (English J Am Med Dir Assoc 2010). Mümkün olan en erken dönemde yatak içi hafif hareket başlatılmalı.
Sık Sorulan Sorular
Sarkopeni tedavi edilebilir mi?
Evet — kas dokusu reversibldir. 12-16 hafta yapılandırılmış program anlamlı iyileşme sağlar.
Yaşlı erkekler için özel?
Testosteron düşüşü ile kas kaybı belirgin; ancak yerine Pilates + protein + direnç temel yaklaşım. Hormon tedavisi kararı endokrinoloji.
HMB ve kreatin faydalı mı?
Kreatin 3-5 g/gün sarkopeni tedavisinde kas kütlesine katkı gösterilmiştir (Chilibeck Nutrients 2017). HMB daha zayıf kanıt.