Prehabilitasyon, tanı ile tedavi arasındaki süreyi hastanın fonksiyonel kapasitesini artırmak için kullanma yaklaşımıdır. Amaç: tedavi toleransını iyileştirmek, komplikasyonları azaltmak, hastane yatışını kısaltmak ve iyileşmeyi hızlandırmak.
Multimodal Prehab
Gillis 2014 (Anesthesiology) kolorektal kanserde multimodal prehabilitasyonun (egzersiz + nutrisyon + anksiyete yönetimi) 8 hafta sonra 6MWT (6 dakika yürüyüş testi) mesafesinde anlamlı iyileşme sağladığını göstermiştir. Carli 2020 (Br J Surg) prehabın fonksiyonel toparlanmayı hızlandırdığını belirtir.
Bileşenler
Egzersiz: aerobik + direnç + esneklik kombinasyonu haftada 3-5 gün. Nutrisyon: protein yükleme (1.5-2 g/kg), D vit, demir, B12 kontrolü. Psikolojik: anksiyete yönetimi, mindfulness, BDT. Davranışsal: sigara bırakma, alkol azaltma. Medikal optimizasyon: diyabet kontrolü, anemi düzeltme.
Değerlendirme Araçları
Baseline: 6MWT (aerobik kapasite), STS-5 (oturup kalkma kuvveti), grip strength, DXA (beden kompozisyonu), HADS (anksiyete-depresyon), beslenme durumu (MUST, NRS-2002). Yeniden değerlendirme cerrahi öncesi ilerleme ölçer.
Pilates Prehab Müdahalesi
Onkoloji prehabında pilates: diyafragmatik solunum (postoperatif atelektazi-pnömoni önleme), core güçlendirme (öksürme mekanizması, erken mobilizasyon), aerobik kapasite (reformer akışı), postür-omuz mobilitesi (meme cerrahisi prehabı), pelvik taban (pelvik cerrahi prehabı). Santa Mina 2014 (Physiotherapy) kanser prehabın egzersize kanıt temelli önerir.
Zaman Çerçevesi
İdeal 4-6 hafta; ancak 2 hafta bile fayda sağlar. Cerrahi gecikmeden hemen başlanır. Neoadjuvan kemoterapi döneminde de devam edebilir.
Sık Sorulan Sorular
Prehab kimler için uygun?
Elektif kanser cerrahisi planlanan tüm hastalar, özellikle dekondisyone ve yaşlılar.
Hastalık ilerlemesi korkusu?
Egzersizin tümör progresyonu yapmadığı gösterilmiştir; aksine tolerans artırır.
Maliyet/zaman engeli?
Evde yapılan kısa programlar da etkili; multidisipliner klinik ideal ancak şart değil.