Şizofreni, pozitif (varsanılar, hezeyanlar, dezorganize düşünce), negatif (afektif düzleşme, alojj, avolisyon) ve kognitif semptomlarla karakterize ciddi mental bozukluktur. Yaşam boyu prevalans %0.7. DSM-5 kriterleri: 1+ ay aktif faz semptomları, 6+ ay genel hastalık süresi.
PANSS Ölçeği
Kay 1987 (Schizophr Bull) Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS): 30 madde (7 pozitif, 7 negatif, 16 genel psikopatoloji), her madde 1-7 puan, toplam 30-210 puan. Klinik araştırmalarda standart araçtır; remisyon kriteri 8 anahtar maddenin ≤3 olması.
Antipsikotik Metabolik Etkiler
İkinci kuşak antipsikotikler (klozapin, olanzapin, kuetiapin) kilo alımı, dislipidemi, insülin direnci ve metabolik sendrom riskini artırır. Şizofreni hastalarında kardiyovasküler mortalite genel popülasyondan 2-3 kat fazla; egzersiz bu riski azaltır.
Tedavi Yaklaşımı
Birinci basamak: antipsikotikler (atipikler tercih: risperidon, aripiprazol, kuetiapin), tedaviye dirençli vakada klozapin. Psikososyal müdahaleler: psikoeğitim, aile terapisi, kognitif rehabilitasyon, destekli istihdam, egzersiz.
Pilates Müdahalesi
Stabil şizofrenide pilates: aerobik + kuvvet (metabolik sendrom risk azaltma), basit-yapılandırılmış (kognitif yük az), tekrarlayıcı (motor öğrenme), grup formatı (sosyal angajman), düzenli rutin (negatif semptom karşıtı). Firth 2017 (Schizophr Bull) meta-analizi egzersizin şizofrenide pozitif ve negatif semptomları azalttığını, kogniyonu iyileştirdiğini göstermiştir.
Pratik Önemli Noktalar
Akut psikotik atakta egzersiz uygulanmaz. Stabilizasyon döneminde haftada 2-3 gün, 30 dk ile başlanıp kademeli artış. Sedasyon yapan ilaçlarla denge problemleri olabilir; düşme önlemleri alınmalı. Susama hissi azalmış olabilir; sıvı alımı hatırlatılmalı.
Sık Sorulan Sorular
Şizofrenide pilates güvenli mi?
Stabilizasyon döneminde evet; akut psikoz döneminde psikiyatri kontrolü gerekli.
Hangi sıklıkta?
Haftada 2-3 gün başlangıç, kademeli olarak 4-5 güne çıkarılabilir.
Negatif semptomları azaltır mı?
Evet, özellikle avolisyon (motivasyon eksikliği) ve sosyal çekilme üzerine etkili.