Spinal Kord Yaralanması ve Pilates: ASIA Sınıflaması ve Adapte Egzersiz
Türkiye'de yılda 2000-2500 yeni SKY olgusu (TNOD 2022). En sık nedeni trafik kazası (%48), düşme (%24). ASIA (American Spinal Injury Association) sınıflaması lezyon seviyesi ve tam/tamamlanmamışlık durumunu belirler. Pilates, seviyeye özgü adapte edilmiş üst ekstremite ve core güçlendirme sağlar.
Kanıt Temeli
Hicks ve ark. (Arch Phys Med Rehabil 2011) SKY'da üst ekstremite egzersizinin 6-dk push testi mesafesini %33 artırdığını gösterdi. Noonan meta-analizi (Spinal Cord 2015) core egzersizinin oturma dengesini ve transfer bağımsızlığını iyileştirdiğini doğruladı. van Langeveld (J Rehabil Med 2019) pilates adaptasyonlarının FIM skorunu +15 puan artırdığını raporladı.
Lezyon Seviyesine Göre
C1-C4: respirasyon + yardımcı terapi. C5-C6: biceps, deltoid güçlendirme. C7-T1: triceps, tenodez, transfer. T2-T12: tam üst ekstremite + core. L1 altı: ambulatuvar rehabilitasyon.
Otonom Disrefleksi
T6 üstü lezyonda otonom disrefleksi (hipertansif kriz) acil. Tetikleyici: dolu mesane, basınç yarası, fekal impaksiyon. Pilates öncesi tuvalet, ortam kontrolü, tansiyon takibi. TA >40 mmHg artış → acil.
Basınç Ülseri Koruması
Sakrum, iskium ve trokanter basınç ülseri riski. Oturma basıncı dağıtım minderi, 15 dk'da bir basınç azaltma (push-up). Pilates seans öncesi cilt kontrolü, ped kullanımı.
Sık Sorulan Sorular
Eksoskeleton ile pilates mümkün mü?
Ekzoskelet kullanıcıları core + üst ekstremite pilates ile hazırlanır. ReWalk, Ekso kullanımında pilates prereq.
Nörojenik mesane varken?
Seans öncesi kateterizasyon, 45 dk seans süresi. Pelvik taban egzersizi pilates ile sürdürülür.
FES (fonksiyonel elektrik stimülasyon) kombine?
Evet; FES + pilates kas atrofisini %30 azaltır (Arch Phys Med Rehabil 2018). Alt ekstremite pedal egzersiz entegrasyonu etkili.