Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), travmatik olaya maruziyet sonrası en az 1 ay süren ve dört semptom kümesinde işlev bozukluğu yaratan bozukluktur: yeniden yaşantılama (intrüzif anılar, flashback, kabuslar), kaçınma, negatif kognisyon-duygudurum, hiperarousal. Yaşam boyu prevalans %6-9.
PCL-5 Ölçeği
Weathers 2013 tarafından geliştirilen PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5) 20 maddelik öz-bildirim aracı: 0-80 puan; ≥33 olası TSSB tanısı için duyarlı. Tedavi yanıtı için ≥10 puan azalma klinik anlamlı.
Patofizyoloji ve Polivagal Teori
Amigdala hiperaktivitesi, ventromedial prefrontal korteks azalmış kontrol, hipokampal volüm kaybı, HPA aksı disregülasyonu. Porges 2011 polivagal teorisi dorsal vagal (donma), sempatik (kaç-savaş) ve ventral vagal (sosyal angajman) sistemlerin TSSB'de dengesiz işlediğini açıklar.
Trauma-Informed Yaklaşım
Travma duyarlı egzersiz prensipleri: seçim sunma (hareket alternatifleri), tahmin edilebilirlik (programı önceden açıklama), güvenli ortam (kapı yakını, açık ışık), cueing dikkati (komut yerine davet), öz-yeterliği destekleme, fiziksel temasta izin.
Pilates Müdahalesi
TSSB'de pilates: nefes egzersizi (ventral vagal aktivasyon), somatik farkındalık (vücut bağlantısı kurma), orta yoğunluk akış (otonom düzenleme), yer çalışması (zemin temasının güvenliği), aşamalı maruziyet (rahat - hafif zor - tetikleyici). Mitchell 2014 (J Trauma Stress) trauma-informed yoga/pilatesin PCL skorlarında azalma sağladığını göstermiştir.
Kaçınılacaklar
Kapalı/karanlık alan, beklenmedik fiziksel temas, yüz aşağı uzun pozisyon (savunmasızlık), sürpriz müzik değişimleri, yüksek tempo "savaş" çağrışımları. Egzersiz uzmanı travma temelli eğitim almış olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
TSSB'de pilates güvenli mi?
Trauma-informed yaklaşımla evet; standart pilates dikkatsizce uygulanırsa retravmatize edebilir.
Hangi terapi ile birlikte?
EMDR, prolonged exposure, BDT-T ile birlikte adjuvan; yalnız pilates yetersiz.
Flashback olursa?
Seans durur, oryantasyon (5-4-3-2-1), nefes; gerekirse terapiste yönlendirme.