Yeme bozuklukları: Anoreksiya nervoza (AN) (BMI <17.5, kilo almaktan korku, beden imajı bozukluğu), Bulimia nervoza (BN) (binge + purgatif), Binge eating disorder (BED) (binge purgatif olmadan). Yaşam boyu prevalans AN %1, BN %1.5, BED %3.
EAT-26 Tarama Aracı
Garner 1982 (Psychol Med) Eating Attitudes Test-26 öz-bildirim aracı: 26 madde, 0-78 puan; ≥20 yeme bozukluğu için yüksek risk. Türkçe geçerlilik Ergüney-Okumuş 2019. Klinik tanı için DSM-5 kriterleri ve uzman değerlendirmesi gerekir.
Patofizyoloji
Multifaktöriyel: genetik yatkınlık (AN kalıtsallık %50-80), serotonerjik disregülasyon, dopaminerjik ödül sistemi anomalisi, prefrontal-insula disfonksiyonu. Sosyokültürel zayıflık ideali, perfeksiyonizm, anksiyete-depresyon komorbiditesi tetikleyici.
Tedavi Yaklaşımı
Multidisipliner: medikal stabilizasyon (AN'de elektrolit, kardiyak), nutrisyonel rehabilitasyon, BDT-E (yeme bozukluğuna özgü), aile temelli terapi (FBT) adolesan AN için, ilaç (BN/BED için fluoksetin, lisdeksamfetamin BED'de). Şiddetli AN'de hastane yatışı.
Pilates - Risk ve Fayda
Yeme bozukluğunda egzersiz iki yönlüdür: kompulsif egzersiz AN'de hastalığın parçası olabilir (kalori yakma kompulsiyonu); ancak iyileşme döneminde uygun egzersiz beden algısı, kemik sağlığı ve psikososyal iyilik için faydalıdır. Cook 2016 (Med Sci Sports Exerc) ED'de gözetimli egzersiz protokolü önerir: BMI ≥17, medikal kararlılık, tedavi ekibinin onayı.
Pilates Müdahalesi
İyileşme döneminde pilates: düşük-orta yoğunluk, kalori yakma odaklı OLMAYAN dil (fonksiyon, sağlık vurgusu), beden farkındalığı (mindful hareket - kontrol değil), nefes-stres yönetimi, aynaşız mekan, kısıtlı süre (45 dk maks). Ekip onayı + diyetisyen koordinasyonu zorunlu.
Sık Sorulan Sorular
AN'lı biri pilates yapabilir mi?
BMI ≥17 + medikal stabilite + tedavi ekibi onayı ile evet; öncesi kontrendike.
Egzersiz nüksü tetikler mi?
Yapılandırılmamış aşırı egzersiz evet; gözetimli sınırlı pilates iyileşmeyi destekler.
Hangi yaklaşım?
"Beden saygısı" odaklı, kalori-zayıflık dilinden uzak.