Fibromiyalji (FM), yaygın kas-iskelet ağrısı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve bilişsel zorluklarla karakterize nosiplastik ağrı sendromudur. ACR 2016 kriterleri (Wolfe ve ark. Semin Arthritis Rheum, 2016) yaygın ağrı indeksi (WPI) ve semptom ağırlık skoru (SSS) ile tanı koyar. Busch ve ark. (Cochrane, 2013) egzersizin ağrı, yorgunluk ve fiziksel fonksiyonu iyileştirdiğini meta-analiz ile raporlar.
Merkezi Sensitizasyon
FM'de spinal kord ve beyin sapı düzeyinde wind-up ve temporal summation artmıştır. Nosisepsiyon eşiği düşer. Egzersiz kademeli yapılmazsa post-egzersiz ağrı alevlenmesi olur (post-exertional malaise).
FIQR ile İzlem
Revised Fibromyalgia Impact Questionnaire (FIQR, Bennett ve ark. Arthritis Res Ther, 2009) 21 maddelik izlem aracıdır. Başlangıç, 4. ve 8. hafta değerlendirilir.
Pilates'te Graded Exposure
Graded activity/exposure prensibiyle düşük şiddet-kısa süre başlanır; 10-15 dk'den 40-60 dk'ye 6-12 haftada çıkılır. Ağrı flare'leri yavaşlatma sinyalidir, durma değil.
Uyku ve Mood Koordinasyonu
FM'de uyku kalitesi ve depresyon-anksiyete sık eşlik eder. Pilates'in mindful boyutu ve parasempatik aktivasyon uykuya olumlu katkı sağlar. Häuser ve ark. (Ann Rheum Dis, 2017) EULAR önerisi kombine fiziksel+psikososyal tedaviyi güçlü öneri ile sunar.
Isı ve Hidroterapi
Bidonde ve ark. (Cochrane, 2014) suda egzersizin FM'de etkili olduğunu gösterir. Pilates + sulu ortam (aqua pilates) kombinasyonu bazı merkezlerde uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ağrı alevlenirse egzersiz durur mu?
Hayır, süre/yoğunluk azaltılır; tam durdurma semptomları kötüleştirir.
Haftada kaç seans?
Başlangıçta 2, tolerans arttıkça 3 seans (Busch 2013).
FIQR ne kadar düşerse başarılı?
14 puan ve üzeri azalma klinik anlamlıdır (Bennett 2009).