Radyoterapi (RT) kanser tedavisinde tümör kontrolü sağlarken cilt, fasya, kas, kemik ve organlarda geç yan etkiler oluşturabilir. Fibrozis, skar, ROM kaybı, lenfödem, kardiyopulmoner etkiler egzersiz rehabilitasyonunun hedefleridir. Stubblefield (PM&R, 2011) RT-indüklü fibrozisin progresif ve ömür boyu takip gerektirdiğini vurgular.
Radyasyon Fibrozis Sendromu
Boyun RT sonrası trismus, servikal rijidite; göğüs RT sonrası omuz-göğüs duvarı sınırlılığı; pelvik RT sonrası pelvik taban fibrozisi gelişir. Cil ve fasya mobilizasyon + Pilates germeleri yardımcıdır.
Doku Mobilizasyonu
Skar masajı ve myofasyal germeler Pilates seansı başında 5-10 dk uygulanır. Roll-over, side-lying arm series, cat-cow torasik/omuz mobilitesini artırır.
Radyasyon Pnömoniti/Fibrozis
Göğüs RT sonrası 1-6 ay içinde pnömonit, aylar-yıllar sonra fibrozis görülebilir. Diyafragma nefes, PEP egzersizleri, yatak-içi postür rotasyonu solunum fonksiyonunu destekler.
Kemik Osteoradyonekrozu
Mandibula, pelvis RT'si osteoradyonekroz riskini artırır. Yüksek şok yüklenme sakınılır; izometrik ve izotonik kontrollü yük tercih edilir.
Myelit ve Nörolojik Dikkat
Servikal/torasik RT sonrası radyasyon myeliti (nadir) hareket sınırlılığı yapar. Aşırı spinal fleksiyon-ekstansiyon kademeli uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
RT bitiminden ne kadar sonra Pilates?
Akut cilt reaksiyonları iyileştikten sonra (2-4 hafta), düşük şiddetle başlanır.
Cilt hassasiyeti varsa ne yapılır?
Pamuklu-gevşek kıyafet, basınçsız yüzeyler, kaymaz çorap önerilir.
Fibrozis ilerleyicidir, egzersiz ne kadar faydalı?
Progresyonu yavaşlatır (Stubblefield 2011); uzun dönem rutin şarttır.